ผู้จัดทำ

นางสาวอรชุมา หุ้มไหม

สาขาวิทยาศาสตร์ศึกษา ปริญญาโท ปี 1

คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

บทนำ

บทเรียนแสวงรู้บนเว็บ เรื่อง ข้าว

ข้าวเป็นพืชอาหารที่สำคัญชนิดหนึ่งของโลก โดยเฉพาะประเทศในภูมิภาคเอเชียที่นิยมรับประทานข้าวเป็นอาหารประจำวันมากกว่าในภูมิภาคอื่นๆของโลก การผลิต บริโภคและการค้าข้าวส่วนใหญ่จึงกระจุกตัวอยู่ในทวีปเอเชีย แต่ข้าวที่ผลิตได้ส่วนใหญ่จะใช้ในการบริโภคภายในประเทศ ทำให้มีข้าวเพียงร้อยละ 6 เท่านั้นที่เข้าสู่ตลาดการค้าข้าวระหว่างประเทศ โดยประเทศที่มีบทบาทมากที่สุดในการส่งออกข้าว คือประเทศไทย รองลงมาคือ อินเดีย เวียดนาม จีนและพม่า ตามลำดับ โดยไทยส่งออกข้าวปีละประมาณ 7 ล้านตัน เป็นสัดส่วนประมาณร้อยละ 30 ของการส่งออกข้าวทั้งหมดทั่วโลก

ข้าวเอเชียแบ่งออกเป็น 3 สายพันธุ์
1. ข้าวสายพันธุ์แรกเรียกว่าสายพันธุ์ Senica หรือ Japonica ปลูกบริเวณแม้น้ำเหลืองของจีน แพร่ไปยังเกาหลีและญี่ปุ่น เมื่อประมาณ 300 ปีก่อนคริสต์ศตวรรษ เป็นข้าวเมล็ดป้อม
2. ข้าวสายพันธุ์ที่สอง เรียกว่า Indica เป็นข้าวเมล็ดยาวปลูกในเขตร้อนแพร่สู่ตอนใต้ของอินเดีย ศรีลังกา แหลมมาลายู หมู่เกาะต่าง ๆ และลุ่มแม่น้ำแยงซีของจีนประมาณคริสต์ศักราช 200
3. ข้าวสายพันธุ์ที่สาม คือ ข้าวชวา (Javanica) ปลูกในอินโดนีเชีย ประมาณ 1,084 ปีก่อนคริสต์ศักราช จากนั้นแพร่ไปยังฟิลิปปินส์และญี่ปุ่น ในข้าวเอเชียแพร่เข้าไปในยุโรปและแอฟริกา สู่อเมริกาใต้ อเมริกากลาง เข้าสู่สหรัฐอเมริกาครั้งแรกประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 17 โดยนำเมล็ดพันธุ์ไปจากหมู่เกาะมาดากัสกา

สำหรับข้าวที่ปลูกในไทยเป็นพันธุ์ข้าวเมล็ดยาว คือ ข้าวอินดิกา แต่ประกอบด้วยหลายพันธุ์ทั้งที่มีการพัฒนาขึ้นใหม่ และข้าวพันธุ์พื้นเมืองซึ่งมีอยู่ประมาณ 3,500 พันธุ์ ซึ่งมีข้าวป่า ข้าวพื้นเมือง และข้าวที่ผสมโดยมนุษย์ขึ้นมาใหม่ แต่ข้าวพันธุ์ที่สร้างชื่อเสียงให้กับไทยมากที่สุด คือ ข้าวหอมมะลิ

จุดประสงค์การเรียนรู้

1. นักเรียนสามารถอธิบายลักษณะสำคัญของข้าว ประโยชน์ของข้าว และการปรับปรุงพันธุ์ข้าวได้
2. นักเรียนสามารถสืบค้นข้อมูล เรื่อง ข้าวและทำงานได้ถูกต้องตามจุดมุ่งหมายของแต่ละชิ้นงาน
3. เพื่อให้สามารถสามารถนำำผลิภัณฑ์จากข้าวมาประดิษฐ์เป็นผลิตภัณฑ์ที่เพิ่มมูลค่าให้กับท้องถิ่นได้
4. เป็นการปลูกฝังให้นักเรียนเกิดความรู้สึกรักข้าวภายในท้องถิ่น และช่วยกันอนุรักษ์ข้าวของประเทศไทย

แนะนำบทเรียน

ภายในบทเรียนแสวงรู้ หรือ WebQuest มีส่วนประกอบทั้งหมด 6 ส่วนดังนี้
ส่วนที่ 1 : บทนำ ภายในประกอบด้วย บทนำ จุดประสงค์การเรียนรู้ และ แนะนำบทเรียน
ส่วนที่ 2 : ภาระงาน ภายในประกอบด้วยรายละเอียด คือ คำอธิบายแต่ละชิ้นงาน
ส่วนที่ 3 : กระบวนการ ภายในประกอบด้วยรายละเอียดของกระบวนการในแต่ละชิ้นงาน
ส่วนที่ 4 : แหล่งข้อมูล ภายในประกอบด้วย แหล่งข้อมูล โดยจำแนกตามภาระงาน
ส่วนที่ 5 : ประเมินผล ภายในประกอบด้วยเกณฑ์การประเมินผลของแต่ละชิ้นงาน
ส่วนที่ 6 : สรุป ภายในประกอบด้วยสรุปบทเรียนสรุปบทเรียน

ภาระงาน

1. ให้นักเรียนศึกษาชื่อสามัญ ชื่อวิทยาศาสตร์ของข้าว ส่วนประกอบของข้าว การปลูกข้าวในประเทศไทย และการปรับปรุงพันธ์ข้าว
2. ให้นักเรียนเลือกพันธุ์ข้าวในท้องในท้องถิ่นที่สนใจมา 1 สายพันธุ์ แล้วศึกษาส่วนประกอบที่ตนเองสนใจและบันทึกการเปลี่ยนแปลงของส่วนประกอบของข้าว

3. สามารถนำส่วนต่าง ๆ ของข้าวมาประดิษฐ์เป็นผลงานที่สวยงามและนำไปใช้สอยได้

ตัวอย่าง หุ่นฟางนก จ.ชัยนาท

กระบวนการ

ภาระงานที่ 1
- ให้นักเรียนศึกษาชื่อสามัญ ชื่อวิทยาศาสตร์ ส่วนประกอบของข้าว การปลูกข้าวในประเทศไทย และการปรับปรุงพันธุ์ข้าวได้จาก
http://kanchanapisek.or.th/kp6/BOOK3/chapter1/chap1.htm
http://kkn-rsc.ricethailand.go.th/rice/pedigree/rice-breeding.html
http://www.ku.ac.th/AgrInfo/thaifish/aqplant/aqpt077.html
- จัดทำอัลบั้มภาพออนไลน์โดยใช้โปรแกรม Photopeach พร้อมกับบรรยายเนื้อหาต่าง ๆ และนำเสนอหน้าชั้นเรียน
ภาระงานที่ 2
- ให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม ๆ ละ 4 คน เลือกพันธุ์ข้าวในท้องถิ่นที่สนใจมา 1 สายพันธุ์ แล้วให้นักเรียนศึกษาส่วนประกอบที่ตนเองสนใจมา 1 อย่าง เช่น ราก ลำต้น ใบ ดอก เมล็ด โดยการวาดรูปส่วนประกอบของข้าว บันทึกการเปลี่ยนแปลงของส่วนประกอบของข้าวที่ศึกษาแต่ละช่วงอายุ โดยเลือกศึกษาภายในต้นเดียวกัน

ข้าวพันธุ์ชัยนาท 1

- นำเสนอหน้าชั้นเรียน

ข้าวพันธุ์ชัยนาท 2

ภาระงานที่ 3
- ให้นักเรียนนำส่วนต่าง ๆ ของข้าวมาประดิษฐ์เป็นผลงานที่สวยงามและนำไปใช้สอยได้ โดยทำรายงานประกอบ

แหล่งข้อมูล

ภาระงานที่ 1
- http://kanchanapisek.or.th/kp6/BOOK3/chapter1/chap1.htm
- http://kkn-rsc.ricethailand.go.th/rice/pedigree/rice-breeding.html
- http://www.ku.ac.th/AgrInfo/thaifish/aqplant/aqpt077.html
- ห้องพฤกษศาสตร์โรงเรียนชัยนาทพิทยาคม
- ศูนย์วิจัยข้าวชัยนาท
ภาระงานที่ 2
- ห้องสมุดโรงเรียนชัยนาทพิทยาคม
- ห้องพฤกษศาสตร์โรงเรียนชัยนาทพิทยาคม
- ศูนย์วิจัยข้าวชัยนาท
- แหล่งเรียนรู้ในชุมชน
ภาระงานที่ 3
- แหล่งเรียนรู้ในชุมชน

ประเมินผล

• การสืบค้นข้อมูลพื้นฐาน การรวบรวมข้อมูลในการทำงาน ความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูล การอ้างอิงข้อมูลที่สืบค้น แหล่งมีข้อมูลที่หลากหลาย การสร้างผลงาน


• การวางแผนการทำงาน ขั้นตอนการทำงาน ความคิดสร้างสรรค์ ทักษะการเกต การคำนวณ การจัดกระทำข้อมูล ฯลฯ


• การนำเสนอผลงาน ความถูกต้องและความชัดเจน ความคิดสร้างสรรค์ ของการนำเสนอผลงานหน้าชั้นเรียน รายงาน ความหลากหลายในการนำเสนองาน ซึ่งทำการประเมินผลงานด้วย rubics

บทสรุป

ต้นข้าวมีลักษณะคล้ายต้นหญ้า ชาวนาใช้วัวควายไถนา แล้วปลูกข้าวไว้ในนา เมื่อต้นข้าวออกดอกหรือเรียกว่า "ออกรวง" ได้ประมาณหนึ่งเดือน เมล็ดข้าวก็จะแก่เก็บเกี่ยวได้ ชาวนาเกี่ยวข้าวโดยใช้เคียว ตัดเอารวงข้าวออกมาจากต้นข้าว แล้วนวด เพื่อแยกเอาเมล็ดออกจากรวงข้าว ชาวนานวดข้าวโดยใช้คนหรือวัวควายหรือแทรกเตอร์เหยียบย่ำ เมล็ดข้าวที่ได้นี้เรียกว่า "ข้าวเปลือก"
เมื่อเอาข้าวเปลือกไปสีในโรงสี เพื่อกะเทาะเอาเปลือกออกและขัดเมล็ด ก็จะได้เป็นเมล็ดข้าวสีขาว ซึ่งเรียกว่า "ข้าวสาร"




คนก็จะเอาข้าวสารไปหุงต้ม เพื่อรับประทานเป็นอาหาร ข้าวสารที่หุงสุกแล้วนี้เรายังเรียกว่า "ข้าว" ข้าวที่นิยมบริโภคมีสองชนิด คือ ข้าวจ้าวและข้าวเหนียว

นอกจากนี้ข้าวยังมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับด้านอื่นๆ ที่จะสามารถสืบค้นในเรื่องที่สนใจต่อไปได้ ดังนี้
ภาษาและวรรณคดี
- แต่งคำประพันธ์ เรื่องเกี่ยวกับข้าว
- เขียนตำราอาหารที่ทำจากข้าว
วิทยาศาสตร์
- สร้างแผนภาพแสดงการเจริญเติบโตของต้นข้าว

- ศึกษาสารที่มีประโยชน์ในข้าว
สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม
- ศึกษาผลิตภัณฑ์แปรรูปจากข้าวในด้านการตลาด และคิดค้นผลิตภัณฑ์แปรรูปจากข้าวรูปแบบใหม่ ที่เหมาะกับตลาดผลิตภัณฑ์อาหาร และของใช้ในปัจจุบัน
- วิเคราะห์ที่มาของความเชื่อต่าง ๆ เกี่ยวกับข้าว
การงานอาชีพและเทคโนโลยี

- บันทึกเทปการทำอาหารจากข้าวเมนูต่างๆ แล้วเผยแพร่ทางเว็บไซต์สาธารณะ

- ค้นหาเมนูใหม่จากข้าว และทดลองทำอาหาร
- ตกแต่งภาพกราฟฟิก หรือออกแบบบรรจุภัณฑ์ของสินค้าจากข้าว โดยใช้โปรแกรมต่าง ๆ